Największa drewniana barokowa świątynia w Europie stoi w Świdnicy i wygląda z zewnątrz jak przerośnięta stodoła. Nikt nie spodziewa się, że to wpisany na listę UNESCO zabytek, który w środku zachwyca bogactwem zdobień na każdym centymetrze powierzchni. Kościół Pokoju powstał z drewna, gliny i słomy w zaledwie 10 miesięcy, miał przetrwać kilka lat – a działa nieprzerwanie od 1657 roku.

To miejsce dla tych, którzy chcą zobaczyć coś naprawdę wyjątkowego. Nie tylko ze względu na architekturę, ale przede wszystkim historię – bo ten kościół to dowód na to, ile może zdziałać zjednoczona wspólnota mimo przeciwności losu.

Jak powstał kościół który miał się zawalić

Historia zaczyna się od pokoju westfalskiego z 1648 roku, który zakończył wojnę trzydziestoletnią. Protestancka Szwecja wymogła na katolickim cesarzu Ferdynandzie III Habsburgu, żeby pozwolił ewangelikom na Śląsku budować własne świątynie. Przez lata wojny protestanci w Świdnicy nie mieli prawa do własnej wiary ani kościołów – teraz dostali szansę, ale na warunkach które wydawały się absurdalne.

Kościół mógł powstać tylko poza murami miasta, ale nie dalej niż wystrzał armatni. Bez wież i dzwonnicy. Z materiałów nietrwałych – drewna, słomy, piasku i gliny. Bez użycia gwoździ. Nie mógł przypominać świątyni. I wszystko miało być gotowe w rok.

Warunki miały sprawić, że budynek szybko się zawali albo spłonie. W Głogowie tak się właśnie stało – tamtejszy kościół pokoju zniszczył wiatr, a drugi pochłonął pożar miasta. Ale Świdniczanie podeszli do sprawy inaczej.

Kamień węgielny pod budowę położono 23 sierpnia 1656 roku. Pierwsze nabożeństwo odprawiono już 24 czerwca 1657 – budowa zajęła dokładnie 10 miesięcy.

Świdniczanin Christian Czepko wyruszył w podróż po protestanckich dworach Europy zbierając fundusze. W budowę zaangażowali się wszyscy – od szlachty, przez mieszczaństwo, po chłopów. Legenda mówi, że najbiedniejsi przynosili choćby jedną deskę. Hrabia Johann Heinrich von Hochberg zasponsorował dębinę na konstrukcję nośną – to dzięki niemu świątynia mogła być tak okazała i przetrwać do dziś.

Wnętrze które zapiera dech

Projekt stworzył wrocławski mistrz budowlany Albrecht von Saebisch, a zbudował świdnicki cieśla Andreas Kaemper. Zastosowali technikę szachulcową – drewniany szkielet wypełniony gliną i słomą. Świątynia ma 44 metry długości i 30,5 metra szerokości, powstała na planie krzyża greckiego.

W środku zmieści się 7500 osób – 3000 na miejscach siedzących, reszta na czterech piętrach empor. To była jedna z dwóch świątyń protestanckich w księstwie świdnicko-jaworskim, więc projektowano ją z myślą o wielotysięcznych zgromadzeniach.

Do kościoła prowadzi 27 wejść. Powierzchnia wewnętrzna to 1090 metrów kwadratowych na kilku poziomach, które powstawały przez lata. Balustrady empor pokrywają 78 tekstów wersetów biblijnych i 47 scen alegorycznych – obrazy malowane na deskach ilustrują cytaty z Pisma Świętego.

Najcenniejsze elementy wyposażenia to barokowa ambona i ołtarz główny – oba dzieła Gotfrieda Augusta Hoffmanna. Ambona z 1729 roku ma schody zdobione scenami biblijnymi: Zesłanie Ducha Świętego, Golgota i Raj. Na balustradzie stoją rzeźbione alegorie Wiary, Nadziei i Miłości, a nad drzwiami – Jezus Dobry Pasterz.

Ołtarz zamówiono z okazji stulecia kościoła w 1752 roku i ukończono rok później. W centrum przedstawia Chrzest Chrystusa w Jordanie, obok stoją postacie Mojżesza, arcykapłana Aarona oraz apostołów Piotra i Pawła. Całość wspiera sześć kolumn korynckich.

Drewniany ołtarz wygląda jak wykuty z marmuru – tak mistrzowskie jest jego wykonanie.

Loże dla bogatych i organy z aniołkami

Najbogatsze rodziny miały w kościele własne loże z osobnymi wejściami. Nad głównym wejściem, naprzeciw ambony, wisi bogato zdobiona loża Hochbergów z 1698 roku – dowód wdzięczności dla rodziny która ufundowała dęby na budowę. Na filarach empor wiszą drewniane malowane epitafia rodów szlacheckich.

Organy o 62 głosach, zbudowane z prawie czterech tysięcy piszczałek, powstały w 1909 roku w świdnickiej firmie Schlag&Söhne. To największe organy w regionie, gruntownie odnowione w 2016 roku. Barokowy prospekt podtrzymują dwaj atlasi, a ozdobą są ruchome figurki muzykujących aniołków. Na prospekcie wisi portret Marcina Lutra, za którym podczas konserwacji znaleziono batutę.

Stropy ozdobione są malowidłami z lat 1694-1696, dziełem dwóch świdnickich malarzy – Christiana Sussenbacha i Christiana Kolitschka. Ilustrują sceny z Objawienia świętego Jana. Warto spróbować odnaleźć na stropie wizerunek najstarszych organów z XVII wieku – po tym pierwszym instrumencie z pracowni Christopha Klosego zostało tylko kilka piszczałek i ten obraz.

Symbol pojednania a nie tylko zabytek

W 1708 roku, gdy sytuacja ewangelików się poprawiła, pod naciskiem króla Szwecji dobudowano obok dzwonnicę i szkołę ewangelicką – oba budynki stoją do dziś. Później doszły hale: Zmarłych, Ślubów i Polowa, plus zakrystia z chrzcielnicą z 1661 roku wykonaną przez Pankratiusa Wernera z Jeleniej Góry.

Cały kompleks stoi na Placu Pokoju otoczonym kilometrowym murem, wśród XVII i XVIII-wiecznych zabytków i starodrzewu. Po drugiej wojnie światowej parafia ewangelicka w Świdnicy skurczyła się z kilkunastu tysięcy do setki wiernych, ale kościół wciąż jest ich domem.

Od 2001 roku obiekt widnieje na liście światowego dziedzictwa UNESCO – to jeden z zaledwie trzech dolnośląskich zabytków na tej liście. Powstał w wyniku konfliktów religijnych, a stał się symbolem pojednania.

W 1989 roku premier Tadeusz Mazowiecki i kanclerz Niemiec Helmut Kohl w drodze do Krzyżowej modlili się tu o pokój. W 2014 kanclerz Angela Merkel i premier Ewa Kopacz wzięły udział w ekumenicznej modlitwie. We wrześniu 2016 przedstawiciele kościołów chrześcijańskich, judaizmu, islamu oraz buddyzmu wraz z Dalajlamą XIV podpisali tu wspólny apel.

Dla kogo to miejsce

Kościół Pokoju zainteresuje przede wszystkim miłośników historii i architektury sakralnej. To nie jest lekka rozrywka – zwiedzanie wymaga skupienia, żeby docenić bogactwo detali i zrozumieć kontekst historyczny. Rodziny z dziećmi też mogą przyjechać, ale młodsze pociechy mogą się nudzić podczas słuchania nagrania lektora.

Warto tu zajrzeć jeśli ktoś jest w okolicy – Świdnica leży niecałe 60 km od Wrocławia. Można połączyć wizytę z zwiedzaniem samego miasta, które ma ciekawy rynek i kilka innych zabytków. Obok kościoła znajduje się klimatyczny cmentarz z kamiennymi nagrobkami, drewniana dzwonnica i zabytkowe budynki służące dziś jako pensjonat czy kawiarnia.

W Domu Garbatego (tak nazywa się jeden z budynków) można zobaczyć bezpłatną wystawę poświęconą historii kościoła luterańskiego – manuskrypty, Biblie, obrazy, barokowe naczynia liturgiczne, portrety pastorów, zbiory modlitw, epitafia.

Praktyczne informacje o zwiedzaniu

Kościół znajduje się przy Placu Pokoju 6 w Świdnicy, wejście od strony ulicy Kościelnej. Parking płatny w miejskiej strefie płatnego parkowania przy ul. Kościelnej.

Godziny otwarcia:

• kwiecień-październik: poniedziałek-sobota 9:00-18:00, niedziela i święta 13:00-18:00
• listopad-marzec: poniedziałek-sobota 10:00-16:00, niedziela i święta 13:00-16:00
• wejście możliwe na 30 minut przed zamknięciem
• zamknięte: Wielki Piątek, 1 listopada, 24 grudnia

Ceny biletów (cegiełka na fundusz renowacji):

• 18 zł – bilet normalny
• 15 zł – studenci, emeryci, grupy zorganizowane dorosłych
• 10 zł – dzieci i młodzież
• 45 zł – bilet rodzinny (2 dorosłych + dzieci do 18 lat)

Płatność gotówką lub kartą w kasie kościoła. Obiekt przystosowany dla osób na wózkach.

Podczas zwiedzania można wysłuchać nagrania lektora opowiadającego o historii i najważniejszych elementach wyposażenia. Dostępne języki: polski, niemiecki, angielski, hiszpański, czeski. Nagranie trwa około 30-40 minut. Na zwiedzanie całego kompleksu z placem warto zarezerwować około 1,5 godziny.

Nabożeństwa odbywają się w niedziele o godzinie 10:00. Kościół należy do parafii Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Polsce.

Kontakt: tel. +48 74 852 28 14, +48 603 331 578, e-mail: [email protected], strona: kosciolpokoju.pl