Katedra św. Stanisława i Wacława w Świdnicy to gotycka świątynia z wieżą, która przebija niebo na 101 metrów – najwyższą na całym Śląsku i piątą w Polsce. Widać ją z każdej strony, z jakiej się do miasta dojeżdża. To nie tylko obiekt kultu religijnego, ale prawdziwa skarbnica sztuki barokowej i gotyckiej, która pamięta czasy średniowiecznych książąt śląskich.

Od 2004 roku pełni funkcję katedry diecezji świdnickiej, choć jej historia sięga znacznie dalej. W 2017 roku prezydent Andrzej Duda wpisał ją na listę Pomników Historii, co stawia ją w gronie najcenniejszych zabytków kraju.

Historia katedry – od średniowiecza po czasy współczesne

Budowę rozpoczęto około 1330 roku z fundacji księcia Bolka II Świdnickiego, który według legendy własnoręcznie położył pierwszy kamień węgielny. Wcześniej w tym miejscu stał drewniany kościół, który spłonął. Prace trwały długo – część nawową ukończono dopiero w 1488 roku, a wieżę wznoszono do około 1525 roku.

W kwietniu 1532 roku świątynię dotknęła katastrofa. Wójt Franz Glogisch odpalił z wieży działko na powitanie – sztuczny ogień podpalił dach, który runął wraz z całym gotyckim wyposażeniem. Zniszczeniu uległa fasada i sklepienie nawy głównej. Odbudowę zakończono dopiero w 1546 roku.

Pod koniec XIX wieku, w latach 1893-1895, przeprowadzono restaurację, która niestety pozbawiła katedrę wielu oryginalnych elementów architektonicznych. Mimo to świątynia zachowała swój imponujący charakter i pozostaje jednym z największych kościołów Dolnego Śląska.

Nie każdy wie, że świdnicka katedra była zawsze dumą mieszkańców miasta – świadectwem ich zamożności i wpływów. To mieszczanie i pielgrzymi finansowali kontynuację budowy po śmierci księcia Bolka II.

Architektura – gotycka bazylika z imponującą wieżą

Katedra to późnogotycka, trzynawowa bazylika orientowana na wschód. Nawa główna ma 71 metrów długości i 26 metrów wysokości – rozmiary robią wrażenie, gdy się do niej wchodzi.

Nad fasadą zachodnią góruje pięciokondygnacyjna wieża. Ostatnia kondygnacja przechodzi w ośmiobok, na którego rogach stoją kolumienki z figurami świętych: Stanisława, Wacława, Maryi, Jadwigi Śląskiej, Piotra i Pawła oraz obu Janów – Chrzciciela i Ewangelisty.

W fasadzie zachodniej znajdują się cztery portale z piaskowcowymi rzeźbami z 1427 roku. To Matka Boża z Dzieciątkiem, Dwunastu Apostołów śpiących w Ogrojcu oraz patronowie świątyni – św. Stanisław i św. Wacław. Po bokach portali widnieją symbole czterech ewangelistów: orzeł, lew, byk i anioł.

Od zachodu wnętrze doświetla największe gotyckie okno na Śląsku – ma 18 metrów wysokości i 6 metrów szerokości. To prawdziwe dzieło średniowiecznej sztuki witrażowej.

Wnętrze katedry – barokowy przepych spotyka gotyk

Gdy przekracza się próg, uwagę przykuwa barokowy ołtarz główny – arcydzieło Johanna Riedla i jego uczniów z 1696 roku. Wzorowany jest na ołtarzu paryskiego kościoła Val-de-grace. Zdobią go posągi patronów Polski i Czech – św. Stanisława i Wacława, patronów zakonu jezuitów – Ignacego Loyoli i Franciszka Ksawerego, a także św. Floriana i Jerzego. W centrum widnieje Najświętsza Maria Panna Królowa Wszechświata, Bóg Ojciec i Duch Święty.

Filary nawy głównej ozdabiają barokowe figury świętych, patronów Świdnicy, autorstwa G.L. Webera. Nad nimi wiszą ogromne obrazy z XVIII wieku przedstawiające sceny z życia patronów katedry.

Szczególnie cenny jest gotycki pentaptyk – ołtarz szafiasty z 1492 roku znajdujący się na Chórze Mieszczańskim. To jedyny zachowany gotycki ołtarz z pierwotnego wyposażenia świątyni, wzorowany na słynnym ołtarzu Wita Stwosza z kościoła Mariackiego w Krakowie. Składa się z pięciu elementów: centralnej szafy i czterech skrzydeł. Główna scena przedstawia Zaśnięcie Najświętszej Maryi Panny. Wykonał go prawdopodobnie mistrz Jakob Beynhardt lub Jan z Ołomuńca.

W nawie południowej można zobaczyć drewnianą pietę – jedną z najstarszych zachowanych części jeszcze gotyckiego wyposażenia katedry. Przedstawia bolejącą Maryję trzymającą na kolanach ciało zdjętego z krzyża Chrystusa.

Co jeszcze warto zobaczyć w katedrze

Nad wejściem głównym wznosi się empora organowa z XVIII-wiecznymi organami Gottfrieda Siebera. Prospekt zdobią rzeźby G.L. Webera przedstawiające tzw. Niebiańską Orkiestrę – 16 aniołów grających na instrumentach oraz Dawida i św. Cecylię, patronów muzyki kościelnej.

Pośrodku nawy głównej stoi ambona autorstwa Johanna Riedla, charakteryzująca się głęboką symboliką rzeźbiarskich przedstawień. W nawie południowej warto zajrzeć do biblioteki – prowadzą do niej artystycznie kute gotyckie drzwi ozdobione wizerunkami śląskiego orła, czeskiego lwa, Archanioła Gabriela i Maryi.

W kaplicy św. Jana Chrzciciela, która należała do cechu sukienników, można podziwiać Świdnicką Szopkę Bożonarodzeniową wyrzeźbioną w latach 1924-26 przez Adolfa Thamma z Nysy.

W kaplicy Trzech Króli uwagę przyciąga polichromowana płyta nagrobna starosty Księstwa Świdnicko-Jaworskiego Wilhelma Heinricha von Oberga. Na ścianach wiszą obrazy przedstawiające zamordowanie św. Wacława oraz śmierć św. Stanisława Szczepanowskiego.

Wśród licznych ołtarzy wyróżniają się: ołtarz Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryji Panny, ołtarz św. Judy Tadeusza, ołtarz św. Dyzmy oraz ołtarz Matki Boskiej Nieustającej Pomocy.

Katedra posiada zabytkowy mechanizm zegarowy, który obecnie jest remontowany. Jego historia jest przedstawiona na banerze w przedsionku kościoła.

Dla kogo jest zwiedzanie katedry świdnickiej

To miejsce dla miłośników architektury sakralnej i sztuki barokowej. Bogactwo wyposażenia robi wrażenie nawet na osobach, które zazwyczaj nie interesują się kościołami. Rodziny z dziećmi również znajdą tu coś dla siebie – dzieci często fascynują się rozmiarami świątyni i szczegółami rzeźb.

Warto przeznaczyć na zwiedzanie przynajmniej 45 minut do godziny, żeby spokojnie obejrzeć najważniejsze elementy wyposażenia. Osoby zainteresowane historią sztuki mogą spędzić tu znacznie więcej czasu, zwłaszcza jeśli skorzystają z materiałów informacyjnych dostępnych na miejscu.

Katedra jest czynna i pełni funkcje duszpasterskie, więc podczas zwiedzania warto zachować odpowiednią ciszę i szacunek dla miejsca kultu.

Informacje praktyczne – godziny, ceny, dojazd

Godziny zwiedzania: od poniedziałku do soboty w godzinach 10:00-17:45. W niedziele i święta katedra jest dostępna dla wiernych podczas mszy świętych.

Ceny: Wstęp do katedry jest bezpłatny. Można wesprzeć finansowo parafię poprzez ofiary do skarbony lub ofiaromat, szczególnie jeśli chce się przyczynić do remontów zabytkowych elementów wyposażenia.

Lokalizacja: Katedra znajduje się przy placu Jana Pawła II 2-3 w Świdnicy, w południowo-wschodniej części średniowiecznego miasta. Z centrum można dojść pieszo w kilka minut.

Dojazd: Świdnica leży przy drodze krajowej nr 35 łączącej Wrocław z Kudową-Zdrój oraz przy trasie E67. Z Wrocławia można dojechać samochodem w około 50 minut (60 km). Dostępne są również połączenia kolejowe – dworzec PKP znajduje się około 1,5 km od katedry. W pobliżu świątyni znajdują się płatne parkingi.

Dodatkowe informacje: Na stronie internetowej parafii (katedra.swidnica.pl) dostępne są wirtualne zwiedzanie, film o katedrze oraz szczegółowe informacje o historii świątyni. Warto zajrzeć tam przed wizytą, żeby lepiej przygotować się do zwiedzania.