Akademia Rycerska w Legnicy to monumentalny barokowy gmach przy ulicy Chojnowskiej, który od ponad trzech wieków dominuje w tej części miasta. Męska szkoła średnia działała tu od 1730 do 1945 roku, a dziś w odnowionych murach mieści się Legnickie Centrum Kultury, Muzeum Miedzi i Zespół Szkół Muzycznych. To jedno z tych miejsc, gdzie historia splata się z współczesnym życiem kulturalnym – można tu posłuchać koncertu organowego w dawnej sali maneżowej albo zobaczyć wystawę poświęconą dziejom samej instytucji.

Historia szkoły dla synów arystokracji

Akademię Rycerską założono 11 listopada 1708 roku, za panowania Cesarza Józefa I, z fundacji piastowskiego księcia Legnicko-Brzeskiego Jerzego Rudolfa. Choć książę zmarł w 1653 roku, to jego testament z 1646 roku zapewnił środki na utworzenie szkoły dla szlacheckich chłopców-protestantów ze Śląska. Realizacja tego planu zajęła dekady – dopiero po wygaśnięciu dynastii Piastów śląskich i przejęciu władzy przez Habsburgów projekt nabrał realnych kształtów.

Legnicka Akademia Rycerska przeznaczona była wyłącznie dla młodzieży szlacheckiej i przygotowywać miała swoich wychowanków do sprawowania urzędów państwowych i dowódczych funkcji w wojsku. Aby rozpocząć naukę należało mieć ukończone 16 lat, a edukacja trwała trzy lata, choć można było studiować krócej.

Uczelnia zapewniała jednakowe prawa protestantom i katolikom, co stanowiło ewenement na Śląsku.

Program nauczania był imponujący. Kształcono w zakresie prawa cywilnego i kanonicznego, historii z polityką, genealogią i heraldyką, literatury niemieckiej, filozofii, geografii, matematyki z arytmetyką, geometrią, mechaniką i optyką, a także architektury cywilnej i militarnej z uwzględnieniem rysunku perspektywicznego, sztuki fortyfikacji i artylerii, uczono też języka francuskiego i włoskiego. Do tego dochodziły umiejętności praktyczne – na piętrze ujeżdżalni odbywały się lekcje tańca i fechtunku.

Polscy studenci w murach Akademii

Przez mury Akademii do 1811 roku przewinęło się ponad 1000 uczniów, pochodzących głównie ze Śląska, z krajów monarchii habsburskiej, z państw niemieckich i Rzeczypospolitej. Polacy stanowili około 10% wszystkich studentów Akademii, najczęściej studiowali w Legnicy w okresie do 1741 roku, pobierali tutaj nauki między innymi Lubomirscy, Zamoyscy, Szembekowie, Ossolińscy, Ponińscy.

W XIX wieku instytucja przeszła transformację – z elitarnej uczelni wyższej przekształciła się w gimnazjum, które funkcjonowało aż do 1944 roku. Nazwa Johanneum nawiązywała do pierwotnej Fundacji Świętojańskiej, na której dochodach opierała się cała działalność szkoły.

Architektura barokowego kompleksu

Monumentalny gmach będący siedzibą szkoły wznoszono etapami w latach 1709-1738, później kilkakrotnie przebudowywano. Najstarsza część, ujeżdżalnia, powstała już w 1709 roku według projektu Chrystiana Gottlieba Hertela – parter zajmowała przestronna sala maneżowa, natomiast na piętrze uczono tańca i fechtunku.

Budowa przebiegała w fazach. Skrzydło północne ukończono dopiero w 1802 roku. Na początku XX wieku dokonano znaczącej przebudowy – w latach 1902-1903 pomieszczenie nad starą ujeżdżalnią przekształcono w reprezentacyjną aulę. Powstała okazała Sala Królewska (Königssaal), poświęcona cesarzowi Wilhelmowi II, jedna z najpiękniejszych i najbogatszych w zdobienia wnętrz w całym regionie.

Sztukaterie Sali Królewskiej, gdyby zostały ułożone w jednej linii, mierzyłyby aż 10 kilometrów długości!

Do Sali Królewskiej prowadzą schody w okrągłej wieży wzniesionej od strony dziedzińca. Wieża stanowi optyczny łącznik między starym budynkiem a nowszym fragmentem zachodniego skrzydła, które różnią się nie tylko wystrojem architektonicznym, ale nawet wysokością.

Co można zobaczyć w Akademii dzisiaj

W 2015 roku zakończył się prowadzony przez miasto remont całej Akademii Rycerskiej, a uroczyste otwarcie dwóch największych sal – Królewskiej i Maneżowej – odbyło się w maju 2016 roku, od tego momentu służą one legniczanom jako miejsca wydarzeń artystycznych, kulturalnych, społecznych oraz konferencji i spotkań okolicznościowych.

O losach budowli oraz historii szkoły opowiada wystawa przygotowana przez Muzeum Miedzi w Legnicy, ekspozycja składa się z dwóch zasadniczych części – jedna z nich dotyczy dziejów instytucji, druga przedstawia historię gmachu, a centralnym jej punktem jest makieta budynku wykonana w skali 1:100, która umożliwia zapoznanie się z fazami budowy oraz funkcjami pomieszczeń w XVIII wieku.

Dawna sala maneżowa służy obecnie jako sala koncertowa Legnickiego Centrum Kultury. Można tu posłuchać muzyki organowej podczas Legnickiego Conversatorium Organowego czy uczestniczyć w Ogólnopolskim Turnieju Chórów „Legnica Cantat”. W murach Akademii odbywa się też Międzynarodowa Wystawa Rysunku Satyrycznego „Satyrykon-Legnica”.

Dla kogo to miejsce

Akademia Rycerska przyciąga różne grupy zwiedzających. Miłośnicy historii docenią wystawę muzealną i możliwość zobaczenia wnętrz z trzech różnych epok – barokowej ujeżdżalni, neobarokowej Sali Królewskiej i odrestaurowanych przestrzeni. Fani architektury znajdą tu jeden z najlepiej zachowanych przykładów barokowej zabudowy na Dolnym Śląsku.

Rodziny z dziećmi mogą połączyć zwiedzanie z uczestnictwem w koncercie lub wystawie – oferta kulturalna jest bogata i zmienna. Warto sprawdzić kalendarz wydarzeń Legnickiego Centrum Kultury przed przyjazdem. Dla dzieci w wieku szkolnym ciekawa będzie makieta pokazująca, jak wyglądała szkoła dla młodych szlachciców.

Nie każdy wie, że w budynku mieści się również Urząd Stanu Cywilnego – można tu wziąć ślub w historycznych wnętrzach. To rzadka okazja, by połączyć uroczystość z wyjątkową oprawą architektoniczną.

Informacje praktyczne – godziny otwarcia i ceny biletów

Adres: ul. Chojnowska 2, Legnica (główne wejście od strony ulicy Chojnowskiej)

Godziny otwarcia: Akademia Rycerska jest obiektem wielofunkcyjnym – godziny dostępu zależą od tego, co chcemy zobaczyć:

• Wystawa Muzeum Miedzi – najlepiej sprawdzić aktualne godziny na stronie muzeum-miedzi.art.pl lub zadzwonić pod numer 76 72 33 810
• Koncerty i wydarzenia kulturalne – według kalendarza Legnickiego Centrum Kultury (lck.art.pl)
• Sale konferencyjne i Sala Królewska – do wynajęcia, można oglądać podczas wydarzeń otwartych

Ceny biletów: Wstęp na wystawę muzealną jest zazwyczaj biletowany (ceny standardowe dla Muzeum Miedzi). Koncerty i wydarzenia mają osobne cenniki – od bezpłatnych po kilkadziesiąt złotych, w zależności od rangi wydarzenia.

Jak dojechać: Akademia znajduje się w centrum Legnicy, około 10 minut spacerem od Rynku w kierunku północno-zachodnim. Można dojechać autobusem miejskim – najbliższe przystanki to te obsługujące centrum miasta. Dla zmotoryzowanych – parking płatny w strefie miejskiej, warto zostawić auto na obrzeżach centrum i przejść się pieszo.

Ile czasu przeznaczyć: Na samą wystawę muzealną wystarczy 30-45 minut. Jeśli dodamy spacer po okolicy i podziwianie elewacji od zewnątrz, warto zarezerwować godzinę. Koncert czy inne wydarzenie to dodatkowy czas według programu.

Co jeszcze warto wiedzieć: Obiekt jest częściowo dostępny dla osób z niepełnosprawnościami – najlepiej skontaktować się wcześniej z organizatorami. W pobliżu znajdują się inne zabytki Legnicy – kościół św. Jana, zamek piastowski czy Rynek z ratuszami, co pozwala zaplanować dłuższą wycieczkę po mieście.