Wieża Targowa w Strzegomiu to średniowieczna budowla z XIV wieku, która góruje nad rynkiem tego dolnośląskiego miasta. Dziś pełni funkcję punktu widokowego, z którego rozciąga się panorama miasta i okolic, ale przez stulecia była sercem miejskiego życia – siedzibą władz, arsenałem, punktem obserwacyjnym i miejscem, z którego dzwonem obwieszczano początek targu. Co wyróżnia ją spośród innych zabytkowych wież? Nowoczesna szklana piramida na szczycie, która w 1999 roku zastąpiła zniszczony podczas wojny hełm.

Historia wieży od średniowiecza po czasy współczesne

Konkretna data budowy nie zachowała się w żadnych dokumentach, ale historycy szacują, że wieżę wzniesiono w drugiej połowie XIV stulecia. Pierwszy pisemny ślad pochodzi z 1433 roku, kiedy rajcy miejscy odnotowali w Księdze Miejskiej remont dachu – użyto wtedy 117 cetnarów blachy ołowianej, co jak na tamte czasy było sporym wydatkiem przekraczającym 100 kop groszy.

Wieża powstała z kamienia łamanego – granitu i bazaltu – na zaprawie wapienno-piaskowej. Pierwotnie miała około 16 metrów wysokości i wzniosła się na nieregularnym rzucie kwadratu. Fundamenty sięgają zaledwie 90 centymetrów w głąb gliniastego gruntu, a grubość murów maleje z 110-120 centymetrów przy podstawie do około 60-70 centymetrów przy szczycie.

W 1533 roku przeprowadzono znaczącą rozbudowę. Wieżę podwyższono do 26 metrów, a taras obudowano balustradą z piaskowca ozdobioną renesansowymi maskami satyrów. To właśnie wtedy dodano najbardziej charakterystyczne elementy dekoracyjne – kartusz z herbem Strzegomia (skrzyżowany klucz i miecz), który trzymają meluzyny, oraz małe figurki dwóch muzykantów po bokach. Choć rozbudowa miała miejsce w 1533 roku, sam herb z datą 1612 zamontowano nieco później.

Na jednym z dzwonów znajdujących się w wieży widnieje napis: „Roku Pańskiego 1365 na chwałę Bożą dzwon ten odlano i sześć dni po świętej Małgorzacie zawieszono”. Ten spiżowy dzwon najprawdopodobniej został przeniesiony do Wieży Targowej w 1810 roku z kościoła benedyktynek, po sekularyzacji klasztoru.

Zniszczenia wojenne i trudna odbudowa

Wojna trzydziestoletnia (1618-1648) przyniosła Strzegomowi ogromne straty. W 1640 roku miasto zajęły wojska szwedzkie, a gdy cesarskie siły austriackie pod dowództwem generała Golza rozpoczęły oblężenie, rozpoczął się ostrzał artyleryjski. Wieża ucierpiała znacznie – hełm i mury zostały poważnie uszkodzone, drewniane schody na kilku piętrach połamane. Zubożali mieszkańcy, których liczba drastycznie spadła także przez epidemię z 1633 roku, przez długie lata nie byli w stanie odbudować budowli.

Kolejne zniszczenia przyniosła II wojna światowa. W marcu 1945 roku pocisk artyleryjski uszkodził konstrukcję zadaszenia – przechylony hełm groził upadkiem i stanowił zagrożenie dla okolicznych domów. Wczesną wiosną 1946 roku pierwszy polski burmistrz Antoni Nosek zarządził demontaż całego hełmu. Dwa dzwony przeniesiono do wnętrza na poziom zegarów. W niewyjaśnionych okolicznościach tej samej nocy skradziono trzy duże zegary oraz mały dzwon, który do dziś nie został odnaleziony.

Aż do 1999 roku wieża stała bez zwieńczenia. Okres PRL oznaczał dla niej systematyczne niszczenie przez brak odpowiedniego nadzoru i konserwacji.

Nowoczesna szklana piramida i rewitalizacja

Koniec lat 90. przyniósł prawdziwą rewolucję. Zdecydowano się na nietypowe rozwiązanie – zamiast odtwarzać historyczny hełm, na szczycie zamontowano nowoczesną szklaną piramidę. Ta konstrukcja waży wraz z oprawą aż 6 ton i niewątpliwie wyróżnia strzegomską wieżę spośród innych dolnośląskich zabytków. Jedni uważają to za udane połączenie historii ze współczesnością, inni wolieliby tradycyjne zwieńczenie – tak czy inaczej, szklana piramida stała się rozpoznawalnym znakiem miasta.

Podczas remontu wymieniono też wewnętrzną konstrukcję – drewniane elementy zastąpiono żelbetonowymi, trwale połączonymi z murem. Dzięki temu budowla zyskała stabilność na kolejne dekady. Wraz z kolorowym podświetleniem wieża o wysokości prawie 36 metrów jest widoczna w panoramie miasta każdej nocy, szczególnie efektownie prezentując się tuż po zachodzie słońca.

Co zobaczysz podczas zwiedzania

Od stycznia 2000 roku Wieża Targowa znajduje się pod opieką Towarzystwa Miłośników Ziemi Strzegomskiej. To dzięki ich zaangażowaniu wieża funkcjonuje jako punkt widokowy z ciekawymi ekspozycjami po drodze na szczyt.

Wchodząc do środka, najpierw warto zwrócić uwagę na wspomniany już spiżowy dzwon z XIV wieku – to jeden z najstarszych zachowanych dzwonów w regionie. Wspinając się po kondygnacjach, można obejrzeć kolekcję wiekowych kufli piwnych oraz inne eksponaty związane z historią miasta. Każde piętro pięciokondygnacyjnej budowli ma swój charakter.

Na szczycie czeka taras widokowy z kamienną balustradą – właśnie tą ozdobioną renesansowymi maskami satyrów i herbem miasta. Stąd rozciąga się widok na cały Rynek w Strzegomiu, okoliczne uliczki i dalsze okolice. Warto przyjść tu pod wieczór, gdy zachodzące słońce maluje niebo w różne kolory, a miasto powoli się rozświetla.

Nazwa „targowa” wzięła się stąd, że biciem dzwonu obwieszczano początek i zakończenie targu na rynku. Choć wieża pełniła również funkcję ratuszową, to właśnie ta handlowa nazwa przyjęła się bardziej i funkcjonuje do dziś.

Dla kogo to miejsce i ile czasu potrzeba

Wieża Targowa to atrakcja dla każdego, kto lubi zabytkowe budowle i rozległe widoki. Rodziny z dziećmi docenią niewielką wysokość – wspinaczka nie jest męcząca, a młodsi zwiedzający z pewnością zainteresują się historycznymi eksponatami. Miłośnicy historii i architektury znajdą tu ciekawe detale – od średniowiecznej konstrukcji kamiennej, przez renesansowe zdobienia, po współczesną szklaną piramidę.

Nie jest to jednak miejsce dla osób z problemami z poruszaniem się – dostęp na górę prowadzi wyłącznie schodami. Samo zwiedzanie zajmuje około 30-45 minut, w zależności od tego, jak długo chce się podziwiać widoki i oglądać ekspozycje. Można to połączyć ze spacerem po Rynku i zwiedzaniem innych zabytków Strzegomia, tworząc całkiem przyjemną dwugodzinną wycieczkę.

Praktyczne informacje: ceny, godziny otwarcia, dojazd

Wieża jest dostępna sezonowo – od 1 maja do 30 września, wyłącznie w niedziele w godzinach 15:00-18:00. To dość ograniczone okno czasowe, więc warto zaplanować wizytę z wyprzedzeniem.

Ceny biletów są symboliczne:

• Dorośli: 4 zł
• Młodzież szkolna: 2 zł
• Dzieci: wstęp bezpłatny

Wieża znajduje się w samym centrum Strzegomia, na Rynku, więc nie sposób jej przegapić. Do miasta można dojechać samochodem – Strzegom leży przy drodze krajowej nr 5 łączącej Wrocław z Bolkowem, około 60 kilometrów od stolicy Dolnego Śląska. Parking znajdziesz w okolicy rynku, choć w weekendy bywa ciasno.

Dojazd komunikacją publiczną też nie stanowi problemu – ze Wrocławia i Świdnicy kursują regularne autobusy. Z dworca autobusowego do centrum to kilka minut spacerem.

Wieża stoi na swoim miejscu od ponad 600 lat, przetrwała wojny, pożary i zaniedbanie. Szklana piramida na szczycie może dzielić opinię, ale jedno jest pewne – budowla ta wciąż przyciąga wzrok i opowiada historię miasta, które potrafiło się podnieść po każdym upadku.